Film Installatie Scenario Regie Choreografie Scenografie

Concept

Monique Duurvoort & Afra Jonker

Idee, verhaallijn & vormgeving dansfilm — scenarist, regisseur, scenograaf & choreograaf

Monique Duurvoort

Idee dansfilm, thema, onderwerp & arena — initiatief & producent

Afra Jonker

Productie

© Boa Producties 2024

Desta Deekman

als

(onbekend want menselijk handelswaar)

Figuratie

Cheyenne Alyssa

Hellen Bruining

Achi Chioma

Rex Clemensia

Harriët Duurvoort

River Duurvoort

Thaninga Fulani

Diana Geerdorf

Jaleesa Grot

Lesny Heikerk

Felicia Held

Gleone Kensenhuis

Nancy Kingswijk

Loraine Klaiber

Sheila Kléberg-Liesdek

Angela Klei

Renée de Laat

Morena Laurence

Evelien Leider

Junadry Leocaria

Melita Lont

Mirella Naarden-Liefeld

Joyjada Naarden-Liefeld

Amaya Nacer

Ilana Nacer

Eva Nijman van Zanten

Desiree Olbino

Malik Ottevanger

Jayden Seraus

Nigel Seraus

Nequre Stoard

Diedra Thompson

Vivian Thurnim

Ester Vroom

Yailah Vroom

Haydie Wells

Clifton Walker

Owen Wielingen

Robin van Zutphen

Met speciale dank aan

Eva Nijman van Zanten

Mick van Rossum

Jet Christiaanse

Lidewij Verheggen

Owen Wielingen

Cinematografie

Nicole Batteké

Production design, stem kapitein

Joep Vermeulen

VFX bewerking

Ömür Sönmez

Focus pulling

Marjoke Haagsma

Jib operating

Merlijn Dielemans

Begeleiding Desta Deekman, kostuum, haar en visagie

Samora Esajas

Productie-assistentie

Joanne Schaap

Soundscape design

Victor Gama

Begeleiding zang Prefuru

Percy Holland

Liedschrijver Mi Nene

Gleone Kensenhuis

Zang

Morena Laurence

Diana Geerdorf

Melita Lont

Thaninga Fulani

Gleone Kensenhuis

Eros Macrooy

Haydie Wells

Script coaching

Ernie Tee

Storyboardtekenaar

Hugo Bausch

Editing

Richelle van Loon

Color grading

Erik Wiedenhof

Reinier van Brummelen

Audio-opname lied Mi Nene en stem kapitein

Nino Koningsverdraag

Audionabewerking

Franco van der Linde

Stillfotografie

Jan Wich

Titelontwerp

Naomi Quartey

Titelanimatie en credits

Martijn de Pooter

Begeleiding figuratie

Juanita Conrad

Damani Leidsman

Begeleiding onderwaterscène

Sjouke Brunia

Lichtassistentie

Rens van der Meer

Runner, stand-in onderwaterscène

Jasmijn Atsma

Decorbouw

Melchior Verheezen

Kees van Starre

Assistentie jib-operator

Richard de Maare

Lucas Serné

Matties Dielemans

Catering

Mr. Schalkie

Opnamelocaties

Allard Studio's

C.W.T.C. IJmond

Met dank aan

Peter Sijnke

Karin van Paassen

Frank Zichem

Lisette Uitenwerf

Arjan van Amsterdam

Eric van der Palen

Lean Holthuizen

Gio Ling

Enver Liesdek

Fabrizio Brancacho Taico

Hugo Out

Fako Kluiving

Locatie proefedit

Bijlmer Parktheater

Presentatielocaties

EBG Amsterdam-Stad en Flevoland

NoLimit

Research

Zeeuws Archief

Repetitieruimten

Podium ZO!

Belcampo Loft

Deze film is tot stand gekomen met steun van het

Nederlands Filmfonds

Cultuurfonds

Amsterdams Fonds voor de Kunst

NUT Amsterdam

Een dansfilm met als thema een waargebeurd verhaal uit ons gedeelde slavernijverleden, vertoond in een reizende zeecontainer.

"The great force of history comes from the fact that we carry it within us, are unconsciously controlled by it in many ways, and history is literally present in all that we do." — James Baldwin, The Price of the Ticket: Collected Nonfiction, 1948–1985

Kunstproject Armazoen bestaat uit twee delen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn:

  • Een dansfilm van 20 minuten
  • Vertoning in een reizende zeecontainer, nationaal en internationaal

Verhaal dansfilm

Een zwarte vrouw bereidt zich voor om de hoogste prijs te betalen voor zelfbeschikking: het voor eeuwig afscheid nemen van haar geliefden in aanloop naar haar sprong naar vrijheid door de dood.

Het verhaal is gebaseerd op een scheepsjournaalfragment van het slavenschip Hof van Zeeland, onderdeel van de Middelburgsche Commercie Compagnie (de Zeeuwse tegenhanger van de WIC en VOC), dat tussen 1732 en 1734 zijn eerste slavenreis maakte, de driehoeksroute tussen o.a. Vlissingen, Angola en de Caribbean.

In dit fragment geschreven door kapitein Jan de Moor, wordt als bijna nietszeggende aantekening het overboord springen van vijf slaafgemaakte vrouwen beschreven waarbij één de dood vindt.

Deze paar ogenschijnlijk onopvallende zinnen werden de basis voor Kunstproject Armazoen. Het is een ode aan deze vrouwen en de ontelbaren met hen, gesymboliseerd door deze ene vrouw.
Op basis van deze paar regels ontwierp Monique Duurvoort het verhaal voor dansfilm Armazoen. De aanloop, de gedachte, de overweging voorafgaand aan, en het besluit tot het daadwerkelijk maken van de sprong overboord naar vrijheid zelf, is middels een authentiek abstract bewegingsvocabulaire in beeld gebracht.

Vertoning in een reizende container

Projectie in een zeecontainer biedt de mogelijkheid bezoekers naar binnen te laten stappen en in deze nauwe afgesloten donkere ruimte de dansfilm te ervaren.

De trans-Atlantische route: internationale verbinding

Een onlosmakelijk, essentieel en intrinsiek onderdeel van Kunstproject Armazoen is de realisatie van de trans-Atlantische route waarbij Kunstproject Armazoen de vier betrokken continenten van onze Nederlandse slavernijgeschiedenis feitelijk met elkaar verbindt, en waarbij historische stemmen symbolisch worden verbonden met onze stemmen in het heden.

In 2024 reisde de zeecontainer van zuid naar noord langs de Nederlandse kust: Middelburg, Rotterdam, IJmuiden, Den Helder, en eindigde in Amsterdam.

In 2025 en 2026 volgt Kunstproject Armazoen symbolisch de oorspronkelijke driehoeksreis langs Angola en Curaçao, om vanuit daar door te reizen naar Suriname en de VS. Tijdens de reis verzamelt Kunstproject Armazoen locale verhalen van verleden en heden met betrekking tot het thema, en ervaringen van bezoekers bij het beleven van dit project. In beeld, tekst en materialen maken bezoekers per locatie deze verhalen zichtbaar op de plek waar Kunstproject Armazoen wordt gepresenteerd.

Vlag III

Met Kunstproject Armazoen reist ook een aanvullend werk mee (Vlag III), ontworpen door Monique Duurvoort. Het is een herinterpretatie van de Nederlandse vlag geïnspireerd op een originele VOC-vlag die zij op een van de nationale locaties tegenkwam. Op deze vlag staan historische gegevens van deze eerste slavenreis van de Middelburgse Commercie Compagnie. Op de internationale en nationale locaties van Kunstproject Armazoen verzamelt de vlag handtekeningen van bezoekers om zo onze gedeelde geschiedenis fysiek en symbolisch met elkaar te verbinden.

Samenwerking per locatie

De diverse locaties, zowel nationaal als internationaal, worden d.m.v. de containerroute met elkaar verbonden. Per locatie werken we samen met een organisatie/kunstenaar als partner ter plaatse die de culturele achtergrond en omgeving kent van het publiek, en de vertoningslocatie uitkiest.

De partner is organisatorisch en financieel verantwoordelijk voor de ontvangst van de zeecontainer, voor de ontwikkeling van de locale contextprogrammering en de uitvoering ervan.

Partners nationale route

  • Middelburg8 – 17 maart 2024 — CBK Zeeland
  • Rotterdam18 – 26 april 2024 — Maritiem Museum
  • IJmuiden30 april – 12 mei 2024 — Schouwburg & Filmtheater Velsen
  • Den Helder21 – 23 juni 2024 — Triade Den Helder
  • Amsterdam1 juli 2024 & 1 juli 2026 — Keti Koti Festival
  • Amsterdam20 – 24 augustus 2025 — SAIL2025

Partners internationale route

  • Luanda, Angola21 november – 14 december 2025 — Iris Buchholz Chocolate & 9Films
  • Willemstad, Curaçao12 – 22 maart 2026 — Inspira Canva
  • Paramaribo, Suriname3 – 22 mei 2026 — Tolin Alexander
  • New York, VS8 – 25 oktober 2026 — Kamau Ware / Black Gotham Experience

Motivatie Monique Duurvoort

Wie bepaalt hoe onze geschiedenis geschreven wordt? Wie bepaalt welke verhalen uit de geschiedenis belangrijk genoeg zijn om verteld te worden? Wie bepaalt wie, wat en op welke manier de geschiedenis ingeschreven wordt? Wie en wat we onderdeel laten worden van ons historisch archief. Een tastbaar iets dat vormgeeft aan een soms moeilijk te duiden historisch besef dat op haar beurt weer aan de basis ligt van een ongrijpbaar iets als ons maatschappelijk collectief geheugen.

Neem als voorbeeld het verhaal van De Rooswijk. Een VOC schip waar de overheid in 2017 twee miljoen euro beschikbaar voor stelde om er verder onderzoek naar te doen en het deels naar boven te halen. "Omdat we eigenlijk zien dat maritiem erfgoed heel belangrijk is om het verhaal te vertellen over wie we zijn, waar we vandaan komen, wat onze identiteit is, en de Rooswijk...ja... is een soort tijdscapsule die ons terugbrengt in een paar eeuwen terug." Woorden die toenmalig minister van OC&W uitsprak waarmee zij de noodzaak en legitimiteit benadrukte om de benodigde (financiële) middelen beschikbaar te stellen. Een mooi, bijzonder en belangrijk genoeg geacht verhaal om aan ons cultureel erfgoed toe te voegen.

Dansfilm Armazoen is een ode aan deze vijf slaafgemaakte vrouwen gerepresenteerd door deze ene vrouw die de dood vond, en miljoenen met hen. Het is een, wellicht naïeve, poging ons bewust maken van het ontbreken van hun stemmen in ons collective geheugen. Ons historisch besef, dat vormgegeven wordt door zij die bepalen wie en wat wel of niet, door wie en hoe, de geschiedenis worden ingeschreven. Armazoen is een surrealistische verbeelding van het recht op zeggenschap en zelfbeschikking, de keus om het lot in eigen handen te nemen.

Het is een poging van het op een sober maar poëtische manier in beeld brengen van het doorlopen van een keus die 291 jaar geleden op 8 maart (tegenwoordig tevens Internationale Vrouwendag!) 1733 door deze vijf vrouwen gemaakt werd. Een ode in een poging recht te doen aan hen die als niets meer dan anoniem handelswaar nietszeggend door kapitein Jan de Moor onze geschiedenis zijn ingeschreven. Een herinterpretatie vanuit het perspectief van deze slaafgemaakte vrouwen in een poging de emotie achter deze gebeurtenis voelbaar te maken op een manier die niet in woorden kunnen worden uitgedrukt.

'Armazoen' is de benaming van menselijke handelswaar tijdens de trans-Atlantische slavenhandel. De dansfilm is gebaseerd op een scheepsjournaalfragment van het schip Hof van Zeeland (onderdeel van de Middelburgse Commercie Compagnie, de Zeeuwse tegenhanger van de WIC en VOC) dat tussen 1732 en 1734 haar eerst slavenreis maakte, de driehoeksroute tussen o.a. Vlissingen en Angola en de Caribbean. In dit fragment wordt als bijna nietszeggende aantekening het overboord springen van vijf slaafgemaakte vrouwen beschreven waarbij één de dood vindt. Op basis van deze paar ogenschijnlijk onopvallende zinnen ontwierp choreograaf, scenarioschrijver en regisseur Monique Duurvoort het verhaal van de dansfilm, als ode aan deze vrouwen en de ontelbaren met hen, gesymboliseerd door deze ene vrouw.

Dansfilm Armazoen wordt vertoond in een zeecontainer, waar bezoekers de film zullen ervaren in een nauwe, afgesloten en donkere ruimte.

Motivatie Afra Jonker

De directe aanleiding tot dit project was de vraag of ik mee zou willen werken aan het evenement KUnSTPLAATS in Hoek van Holland dat op 4 en 5 mei in 2013 gehouden zou worden. Het thema was 'Vrijheid'. In dit jaar werd nationaal ook 150 jaar afschaffing slavernij herdacht. Als er miljoenen mensen eeuwenlang hun vrijheid is ontnomen dan is het wel tijdens en als gevolg van de trans-Atlantische slavernij. 'Daar wil ik als universeel thema iets mee doen, én met de zee' was het eerste dat in me opkwam toen ik nadacht over mijn bijdrage. De zee als symbool van vrijheid en beroving daarvan, van eindeloosheid, van verborgen en onbekend leed. En het moest een korte dansfilm worden die zou gaan reizen langs de kust van Nederland. Maar ik wist ook: dit moet ik als witte vrouw niet zelf gaan doen.

Tussen 1999 en 2016 ben ik talloze keren in Suriname geweest door vriendschap, werk en liefde, in die volgorde. Hoe vaker ik er kwam des te witter ik werd. Mijn blik op de (geschiedenis van de) Nederlandse samenleving veranderde in die jaren compleet. En nog steeds word ik regelmatig geconfronteerd met mezelf als deel van 'White Supremacy'. Het zit diep.

Op zoek naar samenwerking met een zwarte choreografe kwam ik al snel Monique Duurvoort tegen. De ontmoeting met haar was bijzonder. Ik benaderde haar omdat ik dans bij uitstek de kunstdiscipline vond die op mijn gekozen locatie de zee, het thema Vrijheid tot haar recht kon laten komen, en in visuele beweging uitdrukking kon geven aan emoties die de zee bij je oproept. Monique Duurvoort heeft diepe verwantschap met het slavernijverleden. Haar allereerste opzet die ze voor haar choreografie schreef ontroerde mij. Ze gaf op zeer persoonlijke wijze uiting aan het gemis aan dat deel van de geschiedschrijving, dat bewust verborgen is gehouden door witte dominantie. Het verwarde mij. Ze confronteert mij met het verschil tussen hoe ik naar de zee kijk en hoe zij naar de zee kijkt, wat zij mist en ik niet, maar waar ik wel deel van uitmaak, van diezelfde geschiedenis, ik speel een rol in hetzelfde verhaal. Ze laat mij ervaren hoe verschillend we in de geschiedenis en dus in het heden staan, het verschil tussen zwart en wit perspectief.

Het ontroert me weer hoe ze reageert als in 2015 Peter Sijnke, historicus bij het Zeeuws Archief, ons attent maakt op het logboekfragment van het Zeeuwse slavenschip Hof van Zeeland. Ze is aangeslagen door de koele rationele toon en haaks daarop de betekenis van de tekst. Het laat haar niet meer los. Een ogenschijnlijk klein drama, een sprong van vijf vrouwen in zee in de nacht van 8 op 9 maart 1733 voor de kust van Angola, maar het staat voor eeuwenlange onderdrukking en mishandeling van tot slaafgemaakten wat nog steeds doorwerkt in het (institutionele) racisme van nu.

Maar haar reactie is ook choquerend voor mij: waarom voel ik bij lange na niet die heftige emotie die het bij haar wel oproept? Het heeft bij mij echt tijd nodig gehad om ten volle tot mij door te laten dringen wat er eigenlijk in deze tekst staat en de gehele context ervan. Schaam ik me daarvoor? Ja zeker. Maar tegelijkertijd realiseer ik me hoe ongelooflijk belangrijk het dus is om al deze verhalen keer op keer te horen, te vertellen en door te geven. De zee zal na het zien van deze film voor niemand meer hetzelfde voelen. Dit verhaal van de zee is confronterend maar geeft ook kennis en inzicht die ons dichter bij elkaar zal brengen. Deze ervaring wil ik delen met iedereen.

Met dansfilm Armazoen, onderdeel van Kunstproject Armazoen, hebben we ervoor gekozen andere verhalen naar boven te halen. Een ogenschijnlijk onopvallende alinea geschreven in het scheepsjournaal van Hof van Zeeland, een schip dat voer onder de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) en tussen 1732 en 1734 haar allereerste slavenreis tussen Nederland, Angola en Curaçao maakte, is het uitgangspunt van deze film geworden. Als een onopvallende notitie heeft kapitein Jan de Moor het deels kwijt te raken van zijn handelswaar opgeschreven: de gebeurtenis van het overboord springen van vijf slaaf gemaakte vrouwen waarbij één de dood vond vastgelegd. Zijn geschreven woord en interpretatie van deze gebeurtenis is de manier waarop het onze geschiedenis is ingeschreven.

Pers

Trouw — 28 juni 2026

"Vijf vrouwen sprongen van een schip vol slaafgemaakten: in een afgesloten zeecontainer wordt hun verhaal nu verteld", door Iwan Brave.

Lees het artikel →
← Terug naar Werk